به منظور تسهیل در امور مختلفه از جمله آگاهی از تعداد نفوس شهرها و قراء کشور، وضعیت اشتغال مردم، امر مالیات و سربازگیری و به موجب تصویب نامه هیات وزیران ودستور رئیس الوزراء در سی ام آذر ماه سال 1297 هجری شمسی اداره احصائیه و سجل احوال در تهران و در وزارت داخله (کشور) ایجاد گردید و با صدور اولین شناسنامه برای دختری به نام فاطمه ایرانی در تاریخ سوم دی ماه سال 1297 فعالیت خود را آغاز کرد.

بعد از آن در سال 1304 با تصویب قانون سجل احوال توسط مجلس شورای ملی سابق اداره کل آمار و احصائیه ایجاد و رسماً شروع به کار کرد و تا سال 1310 در بیشتر شهرهای بزرگ ایران اقدام به تاسیس شعبه و اداره مستقل و تقسیم حوزه استحفاظی هر اداره به چند حوزه ثبت احوال نمود و برای هر حوزه مأمور مستقل و مختاری را به کار گمارد تا با عزیمت به حوزه مأموریت و مراجعه به مردم نسبت به شناسائی افراد و تنظیم سند برای آنان و ثبت فوت کسانی که فوت شده اند اقدام نمایند.

از سال هزار و سیصد و چهار تا سال هزار وسیصد و نوزده قانون مزبور بارها مورد بازنگری واقع شد و در سال هزار وسیصد وسی و هفت قسمت آمار از احصائیه جدا و در نتیجه اداره کل آمار و احصائیه به دو تشکیلات مجزا تحت عنوان اداره کل آمار عمومی و اداره کل ثبت احوال کشور مبدل گردید با ابلاغ قانون تقسیمات کشوری و ایجاد ادارات استانی و شهرستانی اداره کل ثبت احوال به سازمان ثبت احوال کشور تغییر عنوان داد و بعنوان یک سازمان مستقل از توابع وزارت کشور باقی ماند.

در سال 1355 مجدداً قانون ثبت احوال بررسی شد و اصلاحاتی در آن بعمل آمد آخرین بازنگری در قانون ثبت احوال در سال 1363 صورت گرفت و تا کنون قانون به قوت خود باقی است مگر مقررات کیفری آن که بوسیله قانون تخلفات، جرائم و مجازاتهای مربوط به اسناد سجلی و شناسنامه مصوب سال 1370 مجمع تشخیص مصلحت نظام بطور ضمنی نسخ گردیده است.

درسالهای بعد از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی با توجه به درخواست مردم و ضرورت و نیازی که احساس شد در اکثر شهرها و بخشهائی که فاقد اداره و از استحقاق و امکانات لازم برای ایجاد اداره برخوردار بودند اداره مستقل ثبت احوال و یا نمایندگی ایجاد و راه اندازی شد

سازمان ثبت احوال کشور به دلیل دراختیار داشتن اسناد هویتی و تابعیتی و توانمندی در ارائه آمارهای حیاتی یکی از ارکان مهم حکومت تلقی می شود. ارائه خدمات هویتی و تابعیتی به مردم و آمار و اطلاعات ویژه جمعیتی به ارکان مختلف حکومت از ویژگی های اختصاصی و انحصاری این سازمان است.
در حال حاضر سازمان ثبت احوال برای انجام ماموریت های محوله از حیث تشکیلاتی دارای یک حوزه ریاست، 3 حوزه معاونت تحت عناوین معاونت حقوقی و سجلی، معاونت آمار و انفورماتیک و معاونت اداری، مالی و برنامه ریزی و 6 اداره کل تحت عناوین اداره کل امورحقوقی، اداره کل امور سجلی و پژوهش، اداره کل ثبت احوال امور خارجه، اداره کل خدمات ماشینی، اداره کل اموراداری و اداره کل امور مالی و 6 دفتر ستادی تحت عناوین دفتر آمار و اطلاعات جمعیتی، دفتر توسعه و فن آوری اطلاعات، دفتر بودجه و تشکیلات، دفتر روابط عمومی و دفتر ارزیابی عملکرد و پاسخگویی به شکایات، مدیریت حراست، یک مرکز آموزش و تجهیز نیروی انسانی و 30 اداره کل ثبت احوال در استانها است که به انجام وظایفی نظیر «سیاستگذاری، برنامه ریزی، نظارت و ارزیابی، تدوین و اصلاح قوانین، مقررات و رویه های اداری، آئین نامه ها و دستور العمل ها و ارائه خدمت به مردم شریف ایران اشتغال دارند.

بر اساس ماده یک قانون ثبت احوال وظایف سازمان ثبت احوال کشور به قرار ذیل است:
الف) ثبت ولادت و صدور شناسنامه
ب) ثبت وفات و صدور گواهی
ج) تعویض شناسنامه های موجود در دست مردم
د) ثبت ازدواج و طلاق و نقل تحولات
هـ) صدور گواهی ولادت برای اتباع خارجه و تنظیم دفاتر ثبت کل وقایع و نام خانوادگی
و) ایجاد پایگاه اطلاعات جمعیتی و صدور کارت شناسنایی ملی
ز) جمع آوری و تهیه آمار انسانی سراسر کشور و انتشار آن
ی) وظایف مقرر دیگری که طبق قانون به عهده سازمان گذاشته شده است.